معرفی دیپارتمنت فقه و قانون

با توجه به اسناد تقنینی گذشتۀ افغانستان، شریعت و فقه  اسلامی بگونۀ عام  و فقه مهذب حنفی به بگونۀ  خاص مبنای اصلی نظام حقوقی و اداری اين¬كشور پنداشته می¬شد اما بعد از تحولات سیاسی اخیر و روی کار آمدن نظام امارت اسلامی، فقه حنفی به عنوان یگانه منبع حل و فصل تمام قضایای ملی و دولتی در این کشور به رسمیت شناخته شد. بر همین اساس فهم مبانی فقهی شریعت اسلام توأم با دست آوردهای نظام¬های حقوقی معاصر، یکی از ضرورت¬های اساسی جامعه و نظام سیاسی حاکمۀ افغانستان بخصوص قوۀ قضائیه و نظام عدلی و قضایی این کشور تلقی می¬گردد. زیرا مسلماً قوۀ قضائیه در هرکشور یکی از پایه¬های مهم و اساسی نظام بوده که تضمین کنندۀ عدالت میان تمام اقشار جامعه است پس بدون شک توجه به این حوزه از دانش و فراهم ساختن زمینۀ راه یابی کادرهای مسلکی و متعهد در آن جایگاه، بیش از پیش تضمین کننده این هدف بوده و خواهد توانست بستر ساز تحقق این مأمول باشد. بدین منظور، دیپارتمنت¬های فقه و قانون به عنوان یک رشتۀ فارغده، در چوکات پوهنحی¬های شرعیات پوهنتون¬های افغانستان از دیر زمان ایجاد و شروع به فعالیت نموده است. دیپارتمنت فقه و قانون پوهنحی شرعیات پوهنتون هرات نیز در امتداد این روند از سال1372 هم‌زمان با تأسیس این پوهنحی در چوکات پوهنتون هرات ایجاد گردیده و از آن زمان تا کنون طی مدت بیشتر از سی سال تداوم فعالیت داده و طی این مدت به تعداد نزدیک به ( 1785) فارغ التحصل در (29) دورة  تحصیلی تقدیم جامعه نموده است.

دیپارتمنت فقه و قانون با دیپارتمنت غیر فارغده زیر مجموعه اش یعنی دیپارتمنت اصول فقه، در سال1405ش از نظر تشکیلاتی دارای 15بست کادری و دو بست کادری اداری مربوط به آمریت¬های دیپارتمنت¬های مذکور می¬باشد که مجموع بست¬های کادری آن به (17) بست بالغ می¬گردد. از مجموع اساتید برحال این دو دیپارتمنت سه تن آنان دارای سند دکترا، یک تن دیگر محصل مقطع دکترا و بقیه به سویۀ ماستر می¬باشند. که این تعداد استاد مطابق کاریکولم درسی رشته¬های فقه و قانون و تعلیمات اسلامی، مکلفیت پیشبرد تمامی مضامین فقهی، اصولی و حقوقی را هم در صنوف درسی فقه و قانون و هم رشتۀ تعلیمات اسلامی، عهده دار می¬باشند و علاوه بر این، در تدریس مضامین قواعد فقه، حقوق میراث، مبادی فقه، اقتصاد اسلامی، مدیریت اسلامی و... هم‌چنین استادان این دیپارتمنت با پوهنحی های محترم حقوق، اقتصاد و اداره عامه نیز همکاری درسی مستمر دارند.

       از نظر تعداد محصل این دیپارتمنت در حال حاضر(سمستر خزانی1405) دارای (230) محصل می¬باشد که در قالب هفت صنف درسی مصروف تحصیل می¬باشند. در بخش ماستری نیز در سمستر خزانی 22 تن محصل برحال داشت و ان شاء الله قرار است در همین سمستر سال جاری نیز 30 تن محصل دیگر جذب نماید.

 اساتید این دیپارتمنت‌ها از نظر رتب علمی دو تن شان پوهاند،یک تن پوهنوال، 3 تن پوهندوی 4 تن پوهنمل و متباقی پوهنیار و یک تن نامزد پوهنیار هستند. این دیپارتمنت‌ها در ساختار تشکیلاتی خود کلینیک حقوقی را دارد که به گونۀ مشترک همراه پوهنحی حقوق ایجاد گردیده  و این نهاد محصلان پوهنحی شرعیات را در امر آموزش¬های عملی و مسلکی حقوقی آموزش می¬دهد. از نظر ساختمانی و محیط تحصیلی در حال حاضر پوهنحی شرعیات دارای یک ساختمان مجهز اداری و تدریسی می¬باشد که هرچند قسمتی از اطاق های اداری و درسی این ساختمان تا اکنون در اختیار پوهنحی ستوما تولوژی قراردارد و این موضوع چالش¬های را در این زمینه بوجود آورده است. اما تا حدودی جوابگوی نیازهای اولیه آن می¬باشد. اما صنوف اداری و درسی این پوهنحی از نظرامکانات آموزشی مانند؛ پروجکتور، چوکی و میزهای استندرد، امکانات سرما و گرما کم و کاستی های دارد. از نظر امکانات آموزشی نیز این دو دیپارتمنت کتابخانه اختصاصی نداشته و محصلان این دیپارتمنت ازکتابخانه مشترک پوهنحی استفاده می¬نماید. با وجود این، کاریکولم درسی این رشته در سال¬های1401 و 1402و 1403 ش مجددا بازنگری گردیده؛ هم‌چنین در سال 1404 دو مرحله کلستر در وزارت ترتیب داده شده و مرحله سوم کلستر در سال 1405 برگزار خواهد شد؛ پس از این نظر دارای یک کاریکالم نسبتاً جدید همراه با مفردات هر مضمون درسی می¬باشد هرچند تا کنون از طریق کلستر تخصصی نهایی نگردیده است.

دیدگاه، رسالت، اهداف و زمینه های کاری آن

1. دیدگاه vision

تربیت کادرهای علمی متعهد و متخصص در عرصۀ مسایل فقهی و حقوقی و توجه به عرضه­ی تحقیقات علمی معیاری و کاربردی به منظور حل مشکلات جامعۀ افغانی و تبدیل شدن به یک مرکز معتبر علمی ملی و منطقوی.

2. مأموریت و رسالت(Mission)

تربیه کادرهای مسلکی و مسلح با نیروی تقوا، ایمان و تخصص در حوزۀ مسایل فقهی و حقوقی به منظور تفهیم­صحیح منابع و سرچشمه­های اصلی قوانین مدّون کشورهای اسلامی، خدمت به نظام عدلی–قضائی افغانستان،  پاسخ به نیازهای فقهی و حقوقی جامعه از طریق تربیت کادرهای مسلکی و ارائه راه‌کارهای مناسب برای حل مشکلات اجتماعی در پرتو مبانی فقه اسلامی و قوانین موضوعه، مهم ترین رسالت این نهاد را تشکیل می دهد.

3. اهداف و مقاصد  Goals & Objectives))

•  آموزش مبانی، ساختار و منابع فقه اسلامی و نظام حقوقی افغانستان و تشخیص جایگاه و کاربرد فقه اسلامی در این نظام حقوقی.
• آموزش دانش و مهارت به منظور فراهم آوری زمینه پاسخ به نیاز های فقهی مردم و نظام و مشارکت درتعمیم حاکمیت شرع و قانون.
•  آموزش قواعد حاکم بر علم فقه، احکام، زبان عربی و نظام حقوقی افغانستان، به منظور تربیۀ کادرهای مسلکی که صلاحیت کار در حوزۀ قضا و سایر ارگان­های عدلی کشور، و صدور افتاء و اظهار نظر علمی فقهی را در زمینه های مورد تقاضا داشته باشند.
• آموزش و پرورش کادرهای علمی ورزیده در زمینۀ علوم فقهی و حقوقی برای نهادهای تحصیلی و تعلیمی کشور.
• آموزش و پرورش مفتیان و قانون­دانان متخصص و متعهد در حوزۀ فقه توأم با دانش حقوقی معاصر.
• آموزش و پرورش مفسران و شارحان توانمند متون قانونی در پرتو احکام فقه اسلامی.
• آموزش و پرورش مشاوران مسلکی علوم شرعی و حقوقی برای نهادهای اجرایی من­جمله وزارت عدلیه کشور.
• آموزش و پرورش کارشناسان مسلکی در حوزۀ سیاست شرعی برای نهادهای اجرایی مربوطه، من­جمله وزارت خارجه کشور.
• آموزش مهارت­های لازم در زمینه استنباط احکام از مصادر فقهی و حقوقی به منظور پاسخگویی به چالش­ها، نیازها و پرسش­های جدید مطرح در حوزۀ فقه و قانون و ارایۀ راه­حل­های فقهی و حقوقی منضبط و منطبق با نیازهای جامعه.
• طرح مباحث و گفتمان­های فقهی و حقوقی در سطوح مختلف ملی و بین المللی با کارگیری از شیوه­های متناسب با مقتضیات زمان و مکان.

4. کاربرد رشته و زمینه های کاری آن در افغانستان

فارغان و دانش آموخته های این رشته تحصیلی، می توانند درچوکات ستره محکمه، لوی سارنوالی(اداره نظارت بر اجرای فرامین امیرالمومنین)، وزارت عدلیه، و واحدهای زیرمجموعه این نهادها به صفت قاضی، سارنوال، ریاست های عدلیه و حقوق، بخش تقنین و دیگر وظایف مرتبط به تخصص شان، ایفاء وظیفه نمایند. هکذا این فارغان می­توانند درچوکات وزارت­های تحصیلات عالی، معارف، ارشاد حج و اوقاف ونهادهای زیرمجموعه آن­ها به صفت اعضاء کادرعلمی، استاد، مفتی، و مشاورحقوقی و... استخدام گردند.

زمینه های کاری فارغان رشته فقه و قانون در افغانستان معمولاً حوزه قضاء، سارنوالی و دیگر بخش های عدلی و قضایی بوده و آنان می­توانند درسایر بخش­های اداری نیز به صفت مشاورحقوقی و یا کارمند اداری مشغول به وظیفه گردند.

شهرت اعضای کادر علمی دیپارتمنت

شماره	اسم	تخلص	رتبه علمی	وظیفه	رشتۀ تحصیلی	آدرس ایمیل
1	عبدالقدیر	حلیمی	پوهندوی	آمر دیپارتمنت	فقه و حقوق خصوصی و اسلامی	Farsy.Halimi@gmail.com
2	عبداللطیف	فایق	پوهاند	استاد	اقتصاد اسلامی	Mvlavezada786@gmail.com
3	عنایت الله	صدیقیار	پوهاند	استاد	شریعه و قانون	e.sedeqyar@gmail.com
4	عبدالباری	قانت	پوهندوی	استاد	بانکداری و اقتصاد اسلامی	abdulbariqanet@gmail.com
5	عصمت الله	محمدی	پوهنوال	استاد	حقوق خصوصی اسلامی	mohammadikababiani@yahoo.com
6	عبدالبصیر	نصیری	پوهنیار	استاد	فقه و اصول فقه	Abnasiri65@gmail.com
7	مسعود	حقجو	پوهنمل	استاد	جزا و جرم شناسی	masoudhaqjoo@yahoo.com
8	فضل الرب	فقیهی	پوهنیار	استاد	فقه و قانون	f.faqihi300@yahoo.com
9	محمد ابراهیم	ایمانی	پوهنمل	آمر دیپارتمنت	فقه و اصول فقه	Ebrahim2021.Imani@gmail.com
10	غلام احمد	صدیقی	پوهنمل	استاد	فقه و اصول فقه	oswaaf21@gmail.com
11	عزیزالرحمن	حنفی	پوهنمل	استاد	فقه و اصول فقه	Azizurrahmanhanafi@gmail.com
12	سید محمد رسول	حسینی	پوهنیار	استاد	فقه و قانون	Taebhosaini@gmail.com
13	گلاب الدین	عظیمی	پوهنیار	استاد	فقه و اصول فقه	g.azimi125@gmail.com
14	سهراب	توحیدی	پوهنیار	استاد	فقه و اصول فقه	Sohrabnabiltowheedi@gmail.com
15	عبدالاحد	فقیری	پوهندوی	استاد	فقه و اصول فقه	Shafiqfaqiry11@yahoo.com
16	عبدالواجد	فروتن	پوهنمل	استاد	فقه و اصول	abdulwajidfrutan@gmail.com
17	محبوب شاه	حذیفه	نامزد پوهنیار	استاد	فقه و قانون	Hozaifa.ahga@gmail.com

 

 

جدول مضامین اساسی دیپارتمنت فقه و قانون

شماره	نام مضمون	کود مضمون			کریدت مضمون
1	الحفظ والتجوید (النصف الأخیر من جزء 30)	SL.IL.0106			2
2	العقیدة (1-3)	SL.IL.0107 SL.IL.0207 SH.IL.03.07			6
3	الحدیث  (1-2) عمومی	SL.IL.0108 SL.IL.0208			4
4	السیرة (فقه السیرة)	SL.IL.0111			2
5	مبادی حقوق	SL.IL.0112			2
6	اللغة العربیة (1-4) (الصرف، قواعد النحو،  قواعد النحو، البلاغة)	SL.IL.0113 SL.IL.0213 SH.IL.03.13 SH.IL.04.13			8
7	علوم الحدیث	SL.IL.0215			2
8	حقوق عمومی اساسی	SL.IL.0216			2
9	علوم القرآن	SL.IL.0217			2
10	المنطق القدیم	SL.IL.0218			2
11	تاریخ اسلامی	SL.IL.0219			2
12	التفسیر (1-2)	SH.IL.03.20 SH.IL.04.20			4
13	حقوق الإنسان في الإسلام	SH.IL.03.23			2
14	المنطق الجدید	SH.IL.03.25			2
15	مقارنة الأدیان	SL.IL.04.28			2
16	مبادی اقتصاد	SH.IL.04.29			2
17	اصول الفقه (4 - 3)	SH.IL.0522 SH.IL.0622			8
18	الفرق والمذاهب	SH.IL.0533			2
19	الغزو الفکري	SH.IL.0534			2
20	النظام السیاسي في الإسلام	SL.IL.0639			2
21	مبادئ الاقتصاد	SL.IL.04029			2
22	علم الکلام الجدید	SH.IL.0749			2
			مجموعه کریدت ها	62
			فیصدی این کتگوری

جدول مضامین اختصاصی (الزامی)

شماره	نام مضمون	کود مضمون	کریدت مضمون
1	فقه العبادات (1-2) (الصلاة والصیام، الزکاة والحج)	SL.IL.0109 SL.IL.0209	4
2	فقه الأحوال الشخصیة (1-2)	SL.IL.0214 SL.IL.0314	4
3	أحادیث الأحکام (1-4  -5 -6)       الحدیث (مسند امام أعظم) الحدیث () صحیح البخاری	SH.IL.03.21 SH.IL.04.21 SH.IL.05.21 SH.IL.06.21 SH.IL.0708 SH.IL.0760 SH.IL.0808	16
4	اصول الفقه (1-2)	SH.IL.03.22 SH.IL.04.22	4
5	حقوق العمل والتأمینات الاجتماعیة	SH.IL.03.24	2
6	فقه المعاملات (1-3) (البیوع، التوثیقات، وسائل الإثبات)	SH.IL.04.26 SH.IL.05.26 SH.IL.0626	6
7	فقه الجنایات (1-2)   فقه الدعوی	SH.IL.04.27 SH.IL.05.27 SH.IL.07.43	4   2
8	تحلیل و تخریج قوانین اساسی	SH.IL.04.30	1
9	اخلاق مسلکی عدلی و قضایی	SH.IL.04.31	2
10	تفسیر آیات الأحکام (1-2)	SH.IL.0520 SH.IL.0620	6
11	علم المیراث (1-2)	SH.IL.0532 SH.IL.0632	4
12	أحکام القرآن	SH.IL.0520	2
13	النظریات الفقهیة (الحق والالتزام والملکیة)	SH.IL.0535	2
14	فقه الشرکات	SH.IL.0637	2
15	أصول المحاكمات (1) أصول المحاکمات الجزائیه (2)	SH.IL.0638 SH.IL.0708	2
16	النظام الأداری فی الاسلام	SH.IS.0748	2
17	النظام المالی والاقتصادی فی الاسلام	SH.IS.0746	2
18	أدب الاختلاف و أسبابه	SH.IS.0747	2
20	اصول محاکمات مدنی در فقه و قانون	SL-JL747	2
21	الإحسان والتزكية (التصوف(	Sh.IL.0857	2
23	فقه الجنایات (1 ) مقارنا بالقانون الجنائی العام فقه الجنایات (2 ) مقارنا بالقانون الجنائی الخاص	SH.IL.04027 SH.IL.05 27	4
24	قضایای فقهی معاصر	SL-JL851	2
26	اصول محاکمات جزایی در فقه و قانون	SL-JL853	2
27	قواعد افتاء	SL-JL854	2
28	طب عدلی	SL-JL856	2
29	تاریخ التشریع الاسلامی	SL-JL0110	2
		مجموعه کریدت ها	86
		فیصدی این کتگوری

جدول مضامین اختیاری و پوهنتون شمول

شماره	نام مضمون	کود مضمون	کریدت مضمون
1	حقوق بین الملل عمومی	SH.IL.536	1
2	کریمنولوژی	SH.IL.537	1
3	حقوق بین الملل خصوصی	SH.IL.0640	1
4	نگارش حقوقی	SH.IS.0641	1
5	کریمنالستیک	SH.IS.0642	1
6	تحریر فقهی(فقهی لیکنه)	SH.IS.0641	2
7	محیط زیست ( پوهنتون شمول)	SH.IS.0102	1
8	تاریخ معاصر افغانستان( پوهنتون شمول)	SH.IS.0103	2
9	انگلیسی (پوهنتون شمول)	SH.IS.0304	2
10	طب عدلی	SH.IL.0750	2
11	کلینیک فقهی	SH.IL.0751	2
12	القانون الدولی الجزایی	SH.IL.0752	2
13	مناهج البحث العلمي	SH.IS.0744	2
		مجموعه کریدت‌ها	15